İşçilerde Sakal Serbest Mi? Hayatın Küçük Ayrıntılarında Kaybolan Bir Hikâye
Kayseri’de, sabahları erken saatlerde yola çıkarken, yüzümdeki serbest bırakılmış sakalımı hissetmenin verdiği özgürlük hissiyle adeta yeniden doğuyorum. İnsanın, fiziksel sınırlarını aşmaya çalıştığı her an, o sınırların ardındaki kimliğini keşfetmeye de başlıyorsunuz. Ancak, son birkaç haftadır kafamda tek bir soru var: İşçilerde sakal serbest mi?
Bunu sormak, aslında basit bir şey değil. Bu soru, benim için bir yaşam tarzı, bir özgürlük arayışı, ve bir sosyal sisteme karşı duyduğum hayal kırıklığının simgesidir. O yüzden size bu yazıyı yazarken, Kayseri’nin bir kenar mahallesinde çalışmaya başladığım o ilk günleri hatırlıyorum. Bir tarafta iş dünyasının sert kuralları, diğer tarafta özgür olmak isteyen bir insanın içsel çatışması…
Sakalımı Kestim, Ama İçimdeki Özgürlüğü Kestim Mi?
Geçen yıl, birkaç ay süren sıkı bir iş görüşmesi sürecinin ardından, bir inşaat şirketinde işe başlamıştım. Heyecanlıydım; sonunda “gerçek” iş yaşamına atılacaktım. Fakat, başvurduğum pozisyonun bana kazandıracağı şeyler kadar, o pozisyonda benden beklenen şeyler de vardı. Çalışanların düzenli görünmesi gerekiyordu. Kollarımda düzgün takım elbiseler, saçımda formunda bir kesim ve temiz yüz… Yalnızca yüz değil, sakal da bir sorun oldu. O kadar netti ki, patronun bana verdiği o ilk tepki: “Sakal serbest mi?” diye sormamla birlikte her şey değişmişti. Beni, sakalımla birlikte yargılayamayacaklarını düşündüm ama durum hiç de öyle değildi.
Kayseri’nin merkezine doğru giderken, o gün hatırladığım o soruyu yeniden içimde çınlatıyorum: “Sakal serbest mi?” İki hafta boyunca o yüzden aynada sürekli kendime bakıp, “Bu sakalı kesmeli miyim?” diye düşündüm. Sonra, kararımı verdim. Sakalı kestim. Ama içimdeki özgürlüğü kesemedim, onu daha derinden hissettim. Sakalımı kesmenin aslında ne demek olduğunu düşünmek bile, bir tuhaflık yarattı içimde.
Kayseri’nin Sokaklarında, Sakal ve Toplumun Sınırları
Bir sabah, yine işe giderken, Kayseri’nin dar sokaklarında yürürken düşündüm. Sokakta, kamyonların gürültüsü ve fabrika işçileri arasında dolaşan birkaç kişi vardı. Bir an, sakalı olmayan birinin yalnızca işyerine uygunluğu değil, sokaktaki görünüşüyle de özdeşleştiğini fark ettim. İşçilerde sakal serbest mi sorusu, sadece bir işyerinde uygulanacak bir kural değilmiş meğerse; toplumda, insanların sosyal hayatlarında da, daha ince bir şekilde inşa ediliyormuş. Her şey görünüşte, dışarıdan ne kadar “düzenli” olduğuna bağlıydı. Ve bir zamanlar, sakalımla gurur duyan biriyim, şimdi onu kesmiş bir şekilde, öylece yalnızca bir işçi gibi hissediyorum.
Bir gün, öğle tatilinde bir arkadaşım geldi. Genç yaşta ama çok güçlü bir insan, çok rahat tavırları var. Sakalını, uzun yıllar boyunca tamamen özgürlüğünü simgeleyen bir şey olarak görmüş. O da bir iş yerinde çalışıyordu ve sakalı yüzünden sürekli bir baskı altındaydı. O kadar çok öfke doluydu ki, bana “İçimde bir şey kırıldı, bir daha asla sakalımı kesmem.” demişti. Bunu söylediğinde, içimde bir duygu belirdi. Sakal, sadece bir estetik mesele değildi, onun için bir kimlikti, bir isyan halini almıştı. Ve sonra, o “işçi” kimliğiyle barışmıştı. Çünkü sonuçta, o iş yerinde olmasına karşın, içindeki gerçek kimliğinden vazgeçmek istemiyordu.
Bir İşçinin Kimliği, Bir Toplumun Yüzü
İşçilerde sakal serbest mi sorusu, aslında sadece o iş yerindeki dışsal kurallar değil, bizim topluma dayattığımız görünüşe dair kuralların da bir yansımasıydı. Herkesin sırf “işçi” statüsüyle tanımlandığı bir dünyada, bireysel kimliklerin, duyguların, hatta özgürlüklerin de tam anlamıyla görmezden gelindiğini fark ettim. İşyerlerinde bir sakal, sadece görsel değil, aynı zamanda sosyal bir etiket haline gelmişti. Bir işçi olarak sakalımı kesmem, sanki benim bir parçamı kaybetmem gibiydi. Ve bunu, tek başıma yapmış olmam, bana yalnızlık hissini daha da derinleştirdi.
Bir gün iş yerinde patronumla konuşurken, sakalımdan bahsetmeye başladık. “Neden bu kadar takıyorsun?” dedi. “Özgürlüğümün bir parçası,” diye yanıtladım. Ama bu yanıtımın ne kadar anlamlı olduğunun farkında değildi. Çünkü ona göre, sadece işyerinde “düzenli” ve “temiz” olmak önemliydi. Yani kim olduğun değil, nasıl göründüğün.
Sonuç: Sakal, Bir İsyan mı, Yoksa Bir Yatırım mı?
Bu yazıyı yazarken, aslında başımdan geçen olaylardan çıkardığım en büyük ders şu: Sakal, bir isyan değil, sadece bir kimlik arayışıydı. Toplum, bazen seni yalnızca bir role indirger. Oysa sen, aslında ne kadar çok şeyi barındırıyorsun. Sakal serbest mi, değil mi? Bu, bence tek başına bir mesele değil. İnsanlar, her gün küçük seçimlerle toplumun dayattığı kalıplara uyup uyumamayı seçiyorlar. Bu yüzden, işçilerde sakal serbest mi sorusu, bir şekilde özgürlüğün, kimliğin ve toplumsal baskıların tartışmasıdır.
Ben de, bugün yeniden sakalımı bırakarak kendi içsel isyanımı kutluyorum. Ama bu defa, “serbest” olmanın ne demek olduğunu daha iyi biliyorum.